Duurzame energie produceren uit organische afvalstromen is niet nieuw. Op rioolwaterzuiveringen wekte men al vele decennia duurzame energie op uit rioolslib voordat de energiesector de term groene stroom introduceerde. Ook afvalverbranders produceren duurzame elektriciteit omdat vijftig procent van ons afval van organische oorsprong is. Maar de ontwikkeling van nieuwe technieken om energie te winnen uit afval zit in een stroomversnelling en daarnaast begint er eindelijk aandacht te ontstaan voor het gebruik van de warmte, die vrijkomt.
Aërobe en anaërobe compostering
Bij de start van de gescheiden inzameling van huisvuil, zo’n twintig jaar geleden, koos Nederland (met uitzondering van Lelystad) voor aërobe compostering van GFT (groente-, fruit- en tuinafval) in grote hallen. Het aërobe proces is in feite oxidatie van organisch materiaal bij lage temperatuur. Om het proces in de gesloten hallen op gang te houden, moet geforceerd lucht ingeblazen worden. Daarvoor wordt veel elektriciteit verbruikt.
Vergisting, een anaëroob proces, is eigenlijk veel slimmer. Een voorbehandeling in een vergister kost geen energie maar levert juist energie op in de vorm van biogas. Per ton GFT kan ruwweg 100 m3 biogas worden geproduceerd. Het Zwitserse bedrijf Kompogas ontwikkelde die route om van GFT tot compost te komen. Het bedrijf heeft inmiddels een veertigtal GFT-vergisters gebouwd in diverse landen en legt nu de laatste hand aan haar eerste Nederlandse project bij de VAR. De vergister in Wilp-Achterhoek gaat het GFT van zo’n driehonderdduizend gezinnen (zestigduizend ton per jaar) verwerken. Het biogas wordt gebruikt voor opwekking van groene stroom. Daarmee houdt het waarschijnlijk in Nederland niet op voor Kompogas. Ook ROVA te Zwolle en HVC te Alkmaar hebben plannen voor een dergelijke installatie.
Waterschappen
Het Vlaamse OWS (Organic Waste Systems), een concurrent van Kompogas, meldde op de bijeenkomst een snelle groei voor GFT-vergisters in Europa; tussen 2010 en 2020 verdrievoudigt het aantal installaties. OWS heeft niet alleen techniek in huis voor GFT-vergisting, maar voor allerlei organische afvalstromen zoals reststromen van de voedingsindustrie en gewasresten van de akkerbouw.
VAR gaat op haar terrein in de Achterhoek ook vergisters bouwen voor andere afvalstromen. Waterschap Veluwe is ook actief op dit gebied. Ingenieursbureau HoSt heeft opdracht gekregen van het waterschap om op de rioolwaterzuivering van Apeldoorn een vergister te ontwerpen, die afval van naburige kippenslachterijen verwerkt tot biogas.
Op dit moment is vergisting de techniek bij uitstek voor natte afvalstromen. Maar wellicht komt er een interessant alternatief. ECN werkt in haar lab in Petten aan de techniek van natte torrefactie.
Duurzame warmte
Maar liefst veertig procent van het Nederlandse energieverbruik is voor verwarming. Na een lange periode met alleen aandacht voor elektriciteit gaat de overheid zich nu op duurzame warmte concentreren. Die is in overvloed beschikbaar bij afvalverbranders en wordt nog maar op beperkte schaal gebruikt. Dat is in veel EU-landen anders. In Denemarken is warmtelozing zelfs verboden met als gevolg, dat de Deense afvalverbranders allemaal gekoppeld zijn aan een warmtenet en een energetisch rendement van meer dan tachtig procent halen. In Kopenhagen is recent een ombouw gedaan om op honderd procent te komen. Men gebruikt daarvoor een in Zweden ontwikkelde techniek.
Seminar Biowaste-to-Energy
Op het seminar in Wilp-Achterhoek legde Per Lindgren van Götaverken Miljö uit hoe dat werkt. Rookgasreiniging wordt gecombineerd met warmteterugwinning. Door de rookgassen te wassen met gekoeld water wordt waterdamp uit de rookgassen gecondenseerd. De condensatiewarmte levert bij afvalverbranding veel extra warmte op, waardoor in de praktijk een rendement van honderd procent wordt gehaald. Voor een toprendement gebruikt men absorptiewarmtepompen, die worden aangedreven met stoom. Voor elke eenheid energie in de vorm van stoom komen er tot twee eenheden bruikbare warmte terug voor stadsverwarming. In het Zweedse Uppsala heeft men een dergelijke absorptiewarmtepomp met een extra functie. In de zomermaanden als er weinig warmte nodig is, werkt de absorptiewarmtepomp als koelmachine voor een koudenet.
De terugwinning van condensatiewarmte uit de rookgassen heeft nog bijkomende voordelen. Het proces levert water op, dat weer gebruikt kan worden. Verder is de waterdampinhoud van de rookgassen sterk gereduceerd, zodat ze met een beperkte naverwarming zonder condenspluim uit de schoorsteen komen.
Warmtenetwerk
Het is nog niet duidelijk wanneer de eerste afvalverbrander in Nederland met deze geavanceerde techniek gaat werken, maar de aandacht voor warmtelevering is sterk toegenomen bij onze afvalverwerkers. Deze groep is dan ook sterk vertegenwoordigd in de nieuwe stichting Warmtenetwerk, die duurzame warmte en gebruik van restwarmte gaat promoten. Op verschillende locaties werkt men aan uitbouw van warmtenetten. Gemeente Amsterdam wil met Nuon Warmte en AEB tienduizenden woningen verwarmen met afval als brandstof.
Afvalverwerker Twence wil zowel stoom leveren aan de zoutfabriek van Akzo Nobel, als warmte aan de stadsverwarming van Enschede en nieuwbouwwijken in Hengelo. De levering aan zoutfabriek en woonwijken kan in cascade, zodat men exergetisch optimaal werkt.
